Een hond die altijd zonder problemen de trein instapte, kan ineens weigeren om de trein in te gaan. Hij zet zich schrap, blijft staan, draait om of bevriest bij de deur. Zeker wanneer je afhankelijk bent van je hond, bijvoorbeeld tijdens de opleiding tot psychosociale hulphond, kan dat voor onzekerheid zorgen. Toch ontstaat dit gedrag zelden “zomaar”. Wanneer een hond weigert, is dat vrijwel altijd een signaal.
Ineens weigeren is geen koppigheid
Het is belangrijk om dit gedrag niet te zien als ongehoorzaamheid. Honden vermijden situaties waarin zij zich onveilig voelen. Dat kan het gevolg zijn van een duidelijke schrikervaring, maar ook van spanning die zich geleidelijk heeft opgebouwd. Denk aan een harde knal, piepende remmen, een bijna-incident bij de deuren of uitglijden op een gladde vloer. Ook drukte, haastige mensen of een negatieve ervaring op de plaats van bestemming kunnen meespelen.
Soms lijkt het alsof de hond “ineens” beslist niet meer te willen instappen, terwijl er al langere tijd sprake was van oplopende spanning. Eén gebeurtenis kan dan de druppel zijn. Daarom is de eerste stap altijd om te onderzoeken wat de oorzaak kan zijn, voordat er actief getraind wordt.
Sluit lichamelijk ongemak uit
Bij plotselinge gedragsverandering hoort ook de vraag of er lichamelijk iets speelt. Instappen in een trein vraagt balans, coördinatie en soms een kleine sprong over de ruimte tussen perron en trein. Pijn aan gewrichten, spieren of rug kan ervoor zorgen dat een hond dit liever vermijdt. Het is verstandig eerst lichamelijke oorzaken uit te sluiten en de hond door een dierenarts te laten onderzoeken. Bij twijfel of specifieke spier-/gewrichtsproblemen kan een verwijzing naar een fysiotherapeut of osteopaat nuttig zijn.
Waarom dwingen averechts werkt
Onder tijdsdruk kan de neiging ontstaan om toch door te zetten. Trekken aan de lijn, optillen of “even snel instappen” lijken misschien praktische oplossingen, maar ze vergroten meestal het probleem. Voor de hond bevestigt dwang dat de situatie blijkbaar onveilig is. Het vertrouwen neemt af, waardoor de weerstand bij een volgende poging groter kan worden. Het doel is niet dat de hond gehoorzaamt. Het doel is dat hij zich weer veilig voelt.
Train niet op instappen, maar op emotie
De grootste valkuil is trainen op het einddoel: de trein in gaan. Effectiever is om eerst te werken aan ontspanning in de omgeving van de trein. Dat betekent oefenen zonder de intentie om daadwerkelijk te reizen. Ga bijvoorbeeld naar het station op een rustig moment en blijf op een afstand waarop de hond nog ontspannen is. Zolang hij kan snuffelen, normaal beweegt en eventueel voer aanneemt, bevindt hij zich onder zijn spanningsdrempel. Pas wanneer de hond ontspannen kan blijven terwijl een trein binnenkomt en stilstaat, kan de afstand stap voor stap worden verkleind.
Werk in kleine, haalbare stappen
Opbouw is essentieel. Denk aan kleine tussenstappen zoals:
-
rustig op het perron staan
-
kijken naar een stilstaande trein
-
richting de deur lopen en weer terug
-
kort in de deuropening staan
-
één poot in de trein en weer terug
-
heel kort instappen zonder te reizen
-
uiteindelijk één halte meerijden
Wanneer de hond stopt, bevriest of duidelijk spanning laat zien, is dat geen ongehoorzaamheid maar waardevolle informatie. De stap is dan te groot en moet verkleind worden.
Herstel van vertrouwen vraagt tijd en herhaling van positieve ervaringen.
Let goed op lichaamstaal
Honden communiceren subtiel. Stress kan zichtbaar zijn in bevriezen, een lage houding, wegkijken, hijgen zonder inspanning of het weigeren van voer. Ook het stoppen met snuffelen kan een signaal zijn dat de spanning oploopt.
Ontspanning herken je aan losse spieren, een zachte blik, normale ademhaling en nieuwsgierig omgevingsgedrag.
Train alleen wanneer de hond onder zijn spanningsdrempel blijft. Dat is de basis voor duurzame vooruitgang.
Wanneer trainen zelf te veel spanning geeft
Het opnieuw opbouwen van vertrouwen rondom treinreizen vraagt rust, geduld en herhaling. Dat geldt niet alleen voor de hond, maar ook voor de eigenaar.
Wanneer je merkt dat jouw eigen spanning oploopt, bijvoorbeeld door tijdsdruk, onzekerheid of eerdere mislukte pogingen, kan dat onbedoeld invloed hebben op je hond. Honden zijn gevoelig voor subtiele veranderingen in lichaamshouding, ademhaling en stemgebruik. Als jij gespannen bent, kan dat de drempel voor je hond verhogen.
In zo’n situatie kan het helpend zijn om tijdelijk een back-up in te schakelen. Dat kan een deskundige zijn die meekijkt naar de trainingsopbouw, maar het kan ook een vertrouwd familielid of vriend(in) zijn die zelf rustig blijft, de stappen zonder haast uitvoert en helpt om opnieuw positieve ervaringen op te bouwen.
Soms helpt het al wanneer iemand anders de eerste paar herhalingen verzorgt, zodat de negatieve lading wordt verminderd. Daarna kun je het zelf weer overnemen zodra zowel jij als je hond meer ontspanning ervaren.
Ondersteuning inschakelen is geen teken van falen. Het is een manier om het leerproces zo veilig en stabiel mogelijk te houden.
Voorspelbaarheid vergroot veiligheid
Stations zijn prikkelrijke omgevingen met geluid, trillingen en onverwachte bewegingen. Door voorspelbaarheid toe te voegen, kan de hond meer houvast ervaren. Oefen bij voorkeur op rustige tijden, gebruik steeds dezelfde instapplek en neem voldoende tijd. Haast verhoogt spanning, zowel bij hond als eigenaar, en maakt leren moeilijker.
Extra aandacht bij (toekomstige) hulphonden
Voor psychosociale hulphonden is emotionele stabiliteit essentieel. Een hulphond moet niet alleen taken uitvoeren, maar ook veerkrachtig kunnen omgaan met wisselende omgevingen.
Wanneer spanning rondom treinreizen blijft bestaan, kan dat invloed hebben op het functioneren als hulphond. Daarom is het belangrijk om eerst de emotionele veiligheid te herstellen, voordat er weer wordt gekeken naar taakgericht werken in het openbaar vervoer.
Tot slot
Een hond die weigert de trein in te gaan, probeert iets duidelijk te maken. Door het gedrag te zien als communicatie in plaats van als probleem, ontstaat ruimte om vertrouwen opnieuw op te bouwen.
Het uiteindelijke doel is niet dat de hond de trein in móet. Het doel is dat hij er weer zelf voor kiest ♥
Vind je het leuk om deze blog te volgen? Volg me dan op Facebook.
PawsConnect is aangesloten bij de Raad van Beheer en Stichting Psychosociale Hulphonden